Bảo vệ Thực vật, Cẩm nang, Góc chia sẻ, Sâu hại

BỌ CÁNH TƠ HẠI ĐẬU XANH: QUÁ TRÌNH SINH TRƯỞNG, ĐẶC ĐIỂM GÂY HẠI VÀ CÁCH PHÒNG TRỪ

Tháng 4 22, 2025
,
BỌ CÁNH TƠ HẠI ĐẬU XANH: QUÁ TRÌNH SINH TRƯỞNG, ĐẶC ĐIỂM GÂY HẠI VÀ CÁCH PHÒNG TRỪ

Với khí hậu nóng khô kết hợp cùng mưa nắng thất thường đan xen là điều kiện thuận lợi cho các loại sâu bệnh phát sinh trên cây đậu xanh, đặc biệt là bọ cánh tơ. Bọ cánh tơ chủ yếu tấn công lá non, chồi, hoa và quả non làm giảm năng suất, chất lượng hạt nghiêm trọng. Cùng tìm hiểu chi tiết quá trình sinh trưởng, đặc điểm gây hại và cách để phòng trừ bọ cánh tơ hiệu quả trong bài viết dưới đây.

1. QUÁ TRÌNH SINH TRƯỞNG CỦA BỌ CÁNH TƠ HẠI ĐẬU XANH

Bọ cánh tơ sinh sản nhanh, nhiều lứa trong một vụ đậu xanh, gây thiệt hại nghiêm trọng nếu không được kiểm soát. Toàn bộ vòng đời của bọ cánh tơ (từ trứng đến thành trùng) kéo dài khoảng 15-30 ngày, ngắn hơn trong điều kiện nóng ẩm (nhiệt độ 25-30°C). 

Giai đoạn trứng:

  • Bọ cánh tơ cái đẻ trứng vào mô lá, chồi non hoặc hoa của cây đậu xanh.
  • Trứng nhỏ, hình bầu dục, màu trắng đục.
  • Thời gian phát triển của trứng kéo dài khoảng 2-7 ngày, tùy thuộc vào nhiệt độ và độ ẩm.

Giai đoạn ấu trùng (giai đoạn không cánh):

  • Sau khi nở, ấu trùng xuất hiện, có màu trắng hoặc vàng nhạt, không có cánh.
  • Chúng ăn chất lỏng từ tế bào thực vật bằng cách chích hút, gây hại cho lá, hoa và quả non.
  • Giai đoạn ấu trùng gồm 2 tuổi (tuổi 1 và tuổi 2), kéo dài khoảng 4-10 ngày.

Giai đoạn tiền nhộng và nhộng:

  • Sau giai đoạn ấu trùng, bọ cánh tơ chuyển sang giai đoạn tiền nhộng và nhộng, thường nằm trong đất hoặc kẽ lá.
  • Ở giai đoạn này, chúng không di động và không ăn.
  • Thời gian nhộng kéo dài khoảng 2-7 ngày, phụ thuộc vào điều kiện môi trường.

Giai đoạn thành trùng (bọ trưởng thành):

  • Bọ trưởng thành có cánh màng mỏng, màu vàng nhạt hoặc nâu, dài khoảng 1-2 mm.
  • Chúng tiếp tục chích hút nhựa cây, gây xoăn lá, rụng hoa, hoặc biến dạng quả.
  • Bọ cái có thể đẻ 20-100 trứng trong suốt vòng đời.
  • Thành trùng sống khoảng 10-30 ngày, tùy thuộc vào môi trường.
Bọ cánh tơ hại đậu xanh

2. ĐẶC ĐIỂM GÂY HẠI CỦA BỌ CÁNH TƠ TRÊN CÂY ĐẬU XANH

Bọ cánh tơ di chuyển nhanh, ẩn nấp trong kẽ lá, hoa hoặc chồi non, khó phát hiện ở giai đoạn đầu. Mật độ bọ tăng cao trong mùa khô hoặc khi thời tiết ấm, độ ẩm vừa phải.

Bọ cánh tơ gây hại mạnh nhất ở giai đoạn cây ra hoa và tạo quả, vì đây là thời điểm cây nhạy cảm nhất. Chúng tấn công lá non, chồi, hoa và quả non, chích hút nhựa cây từ tế bào thực vật, làm tổn thương mô. 

  • Trên lá: Lá bị chích hút xuất hiện các đốm bạc nhỏ, sau đó xoăn lại, cong queo, hoặc khô héo. Lá non có thể bị biến dạng.
  • Trên hoa: Hoa bị hư hại, đổi màu, rụng sớm, làm giảm khả năng đậu quả.
  • Trên quả: Quả non bị sẹo, biến dạng, cong queo hoặc phát triển kém, ảnh hưởng đến năng suất và chất lượng.
  • Vết chích của bọ còn tạo điều kiện cho nấm và vi khuẩn xâm nhập, gây thối hoặc bệnh thứ cấp.

Tác động đến năng suất

  • Gây giảm năng suất do rụng hoa, đậu quả kém, hoặc quả kém chất lượng.
  • Nếu không kiểm soát kịp thời, thiệt hại có thể lên đến 30-50% năng suất trong vụ mùa.
Bọ cánh tơ gây hại mạnh ở giai đoạn cây đậu xanh ra hoa tạo quả

3. CÁCH PHÒNG TRỪ HIỆU QUẢ BỌ CÁNH TƠ TRÊN ĐỒNG RUỘNG

Biện pháp canh tác

  • Vệ sinh đồng ruộng: Dọn sạch tàn dư thực vật sau vụ thu hoạch để loại bỏ nơi trú ẩn của bọ. Loại bỏ cỏ dại quanh ruộng vì chúng là nơi bọ cánh tơ sinh sống và sinh sản.
  • Kiểm tra ruộng định kỳ: Quan sát lá non, hoa và chồi để phát hiện sớm dấu hiệu gây hại (đốm bạc, lá xoăn, hoa rụng).
  • Luân canh cây trồng: Tránh trồng đậu xanh liên tục trên cùng một khu vực. Luân canh với các cây không phải ký chủ của bọ (như lúa, ngô) để cắt đứt vòng đời của chúng.
  • Chọn giống kháng: Sử dụng các giống đậu xanh có khả năng kháng bọ cánh tơ hoặc chịu đựng tốt hơn (nếu có sẵn tại địa phương).
  • Tưới nước hợp lý: Tưới nước đều, tránh để cây bị thiếu nước vì cây yếu dễ bị bọ tấn công.
  • Trồng đúng thời vụ: Trồng vào thời điểm ít thuận lợi cho bọ phát triển (tránh mùa khô nóng kéo dài). Theo dõi khí hậu địa phương để chọn thời vụ phù hợp.
Bà con nên thăm đồng thường xuyên để phát hiện bệnh sớm

Biện pháp vật lý

  • Sử dụng bẫy dính: Đặt bẫy dính màu vàng hoặc xanh lam trong ruộng (khoảng 20-30 bẫy/ha) để thu hút và tiêu diệt bọ trưởng thành. Kiểm tra và thay bẫy định kỳ.
  • Che phủ luống: Sử dụng lưới mịn hoặc màng phủ để ngăn bọ tiếp cận cây ở giai đoạn đầu (khi cây còn non).

Biện pháp sinh học

  • Sử dụng thiên địch: Khuyến khích các loài thiên địch như bọ rùa, bọ xít săn mồi, nhện săn mồi hoặc ong ký sinh để tiêu diệt bọ cánh tơ. Tránh lạm dụng thuốc hóa học để bảo vệ thiên địch.

Biện pháp hóa học

  • Sử dụng thuốc bảo vệ thực vật: Chỉ sử dụng thuốc khi mật độ bọ cao (khoảng 5-10 con/lá) và các biện pháp khác không hiệu quả. Phun thuốc vào sáng sớm hoặc chiều mát, tập trung vào mặt dưới lá, chồi non và hoa. Tuân thủ liều lượng, thời gian cách ly theo hướng dẫn để đảm bảo an toàn.
  • Luân phiên thuốc: Thay đổi hoạt chất để tránh bọ cánh tơ kháng thuốc.

Bọ cánh tơ không chỉ gây thiệt hại nghiêm trọng về chất lượng hoa và quả đậu xanh còn có thể truyền một số loại virus thực vật, làm cây đậu xanh bị bệnh nặng hơn. Vì vậy bà con nên kết hợp các biện pháp canh tác cùng sinh học và hóa học trên để đạt hiệu quả cao nhất, đặc biệt trong giai đoạn cây ra hoa và tạo quả, khi bọ gây hại nghiêm trọng nhất.