Đặc điểm của bệnh lùn sọc đen hại lúa và biện pháp phòng trừ

Bệnh lùn sọc đen hay còn gọi là bệnh vàng lùn, lùn sọc đen và xoắn lá là một bệnh gây hại trong sản xuất nông nghiệp, đặc biệt nguy hiểm trên cây lúa. Bệnh do virus lùn sọc đen phương Nam gây ra, môi giới lây truyền là Rầy lưng trắng, gây thiệt hại lớn đến năng suất và sản lượng. Cùng Bigfive tìm hiểu chi tiết các đặc điểm của bệnh lùn sọc đen và các biện pháp phòng trừ trên cây lúa trong bài viết dưới đây nhé!

1. Đặc điểm của bệnh lùn sọc đen trên cây lúa 

Cây lúa bị bệnh lùn sọc đen có triệu chứng chung là thấp lùn, lá xanh đậm hơn bình thường. Lá lúa bị bệnh có thể xoăn ở đầu lá hoặc toàn bộ lá. Gân lá ở mặt sau bị sưng lên. Khi cây còn non gân chính trên bẹ lá cũng bị sưng phồng. 

Giai đoạn mạ

Triệu chứng rất khó phát hiện, thường chỉ xuất hiện một số đặc điểm bệnh điển hình như thấp lùn, còi cọc và xanh đậm.

Giai đoạn cây lúa đẻ nhánh

Khi bị bệnh, cây lúa xanh đậm và thấp lùn. Một số lá xoắn đầu lá hoặc xoắn lá, rách mép lá. Mặt dưới của lá có thế xuất hiện các u sáp nổi gồ chạy dọc đứt đoạn theo gân lá. Các u sáp trắng thường được thấy rõ hơn ở dọc gân lá chính và bẹ lá. Một số dảnh lúa xuất hiện các nhánh phụ mọc lên từ đốt thân. Có nhiều rễ bất định tại gốc nhánh phụ.

Giai đoạn phân hóa đòng

Bệnh được biểu hiện một cách rõ nét hơn, cây thấp lùn khác biệt rõ ràng với cây lúa khỏe. Gân bẹ lá nổi rõ, phiến lá bắt đầu chuyến vàng, khô đầu lá sau đó các vết gỉ sắt, đốm nâu xuất hiện trên lá. Khi cây lúa vươn lóng, một số lóng sát gốc có thể xuất hiện đặc điểm như u sáp trắng nối gồ và chạy dọc lóng thân phía sát gốc, ra nhiều rễ mọc ngược ở đốt thân. Rễ bắt đầu bị hủy hoại, thối đen, có thể nhổ cả khóm lúa lên rất dễ dàng; nhìn mặt ruộng thấy nhấp nhô, lồi lõm.

Giai đoạn lúa trổ bông:

Nếu ruộng lúa bị nhiễm bệnh sớm, cây lúa sẽ bị tàn lụi dần và chết, bị bệnh muộn lúa không trổ bông được hoặc trỗ bông không thoát và hạt thường bị đen, lép lửng. Những khóm lúa bị nhiễm bệnh muộn hơn có hiện tượng trổ nghẹn đòng hoặc không trổ thoát. Những bông trổ thoát nhiều hạt sẽ bị lép đen. 

Ngoài cây lúa, bệnh lùn sọc đen còn gây hại trên ngô, cỏ lồng vực, cỏ chác, cỏ đuôi phụng,… vì các cây này cũng là ký chủ của rầy lưng trắng và cũng là nguồn chứa virus để rầy lưng trắng truyền sang cây lúa. Bệnh cũng có thể lưu tồn trên lúa chét của cây lúa bị bệnh trước đó.

2. Điều kiện phát sinh phát triển bệnh lùn sọc đen ở lúa

Rầy lưng trắng, cả rầy non và rầy trưởng thành là yếu tố môi giới lây truyền virus gây bệnh. Rầy sau khi nhiễm vi rút có thể truyền bệnh cho đến khi nó chết. Vi rút gây bệnh không truyền qua trứng rầy, hạt giống lúa, đất và không truyền từ cây bệnh sang cây không nhiễm bệnh nếu không có rầy lưng trắng môi giới.

Virus gây bệnh tồn tại trong cơ thể của rầy lưng trắng sống qua đông hoặc di chuyển rất xa theo gió và bão để gây bệnh cho lúa và một số loài cây khác ở các vùng khác hoặc vụ tiếp theo.

3. Biện pháp phòng trừ bệnh lùn sọc đen

– Chọn giống: Nên chọn các giống ít nhiễm rầy để gieo trồng. Tuyệt đối không sử dụng giống dài ngày, thoái hóa, nhiễm sâu bệnh, nhất là các vùng đã bị rầy gây hại nặng.

– Vệ sinh đồng ruộng: Trước khi gieo tiến hành vệ sinh đồng ruộng: Bón vôi, cày vùi gốc rạ để diệt lúa chét, lúa tái sinh,… Dọn sạch cỏ bờ ruộng, mương dẫn nước, tàn dư thực vật. Phun thuốc trừ rầy trú ẩn ở ký chủ phụ, hạn chế nguồn bệnh ngay đầu vụ.

– Thăm đồng thường xuyên để phát hiện, diệt trừ rầy lưng trắng và bệnh lùn sọc đen sớm.

– Nhổ, vùi ngay những cây lúa nghi ngờ bị bệnh để tránh lây lan ra diện rộng,  cấy hoặc dặm lại cây lúa khỏe khi còn thời vụ;

– Kiểm tra thấy có rầy phải tiến hành phun thuốc ngay ở ruộng đó và các ruộng xung quanh, đồng thời phải phun cả trên bờ ruộng, mương dẫn nước… Cần sử dụng thuốc BVTV đúng chủng loại theo thời kỳ sinh trưởng của cây lúa.

– Sau khi thu hoạch lúa ở ruộng bị bệnh tiến hành bón vôi tiêu độc và cày vùi ngay gốc rạ của ruộng đó.

– Tiêu hủy cả ruộng lúa bị bệnh chỉ thực hiện khi ruộng lúa không còn khả năng cho năng suất.