QUÁ TRÌNH SINH TRƯỞNG CỦA RUỒI ĐỤC LÁ HẠI DƯA CHUỘT VÀ BIỆN PHÁP PHÒNG TRỪ
Ruồi đục lá hay còn gọi là dòi đục lá, là loài côn trùng phá hại trên nhiều loại cây như bầu bí, dưa gang, cà chua, đặc biệt là dưa leo. Chúng gây hại quanh năm, tấn công mô lá làm giảm khả năng quang hợp, khiến cho cây cằn cỗi, lá rụng sớm, làm giảm năng suất và hiệu quả kinh tế. Do vậy, việc hiểu rõ quá trình sinh trưởng của ruồi đục lá là rất cần thiết để áp dụng các biện pháp phòng trừ hiệu quả.
1. QUÁ TRÌNH SINH TRƯỞNG CỦA RUỒI ĐỤC LÁ
Ruồi đục lá phát triển mạnh vào cuối mùa mưa và mùa nắng. Ruồi phá hại từ khi cây dưa leo mới mọc lá mầm cho đến khi ra hoa, kết trái. Ở nhiệt độ từ 25 – 30 độ C, vòng đời của ruồi đục lá dưa chuột kéo dài khoảng 13 – 19 ngày với 4 giai đoạn sinh trưởng:
Giai đoạn trứng (2 – 4 ngày)
- Trứng có hình bầu dục, khi mới đẻ có màu trắng sữa, sau đó chuyển sang màu trắng đục.
- Trứng nằm gọn trong vết châm của ruồi trên lá.
- Kích thước trung bình 0,22×0,13mm.
Giai đoạn ấu trùng (Dòi, 10 – 13 ngày)
- Với ấu trùng của ruồi đục lá trải qua ba độ tuổi.
- Móc miệng hình chữ Y rất linh hoạt.
- Từ màu trắng trong, tuổi 2 màu vàng nhạt, tuổi 3 màu vàng rơm.
Giai đoạn nhộng (5 – 7 ngày)
- Sâu non tuổi 3 đẫy sức thì đục qua lỗ qua bề mặt lá ở phía cuối đường đục rồi chui ra ngoài để hóa nhộng.
- Nhộng hình bầu dục, có 10 đốt.
- Kích thước trung bình 1,8×0,8mm.
Giai đoạn ruồi trưởng thành (1 – 3 ngày)
- Sự hóa trưởng thành rộ của ruồi đục lá xuất hiện vào buổi sáng, con đực thường hóa trưởng thành trước con cái.
- Ruồi trưởng thành có kích thước nhỏ, ruồi cái trưởng thành có thân hình và cánh dài hơn ruồi đực.
Ruồi trưởng thành có đầu được bao phủ bởi một lớp lông màu đen bóng. Râu đầu dạng lông cứng, đốt cuối thon nhỏ dần. Mắt kép to màu nâu đỏ, ba mắt đơn nằm ở các khu trán – chân – môi. Miệng kiểu liếm hút có hàm dưới to, bàn chân có 5 đốt, bụng 6 đốt giữa các đốt vệt màu vàng. Bụng con đực thường nhỏ hơn con cái có máng đẻ trứng dài và nhọn. Bộ phận sinh dục của con đực tù, ngắn và nhỏ.
2. TẬP QUÁN SINH SỐNG VÀ CÁCH THỨC GÂY HẠI CỦA RUỒI ĐỤC LÁ TRÊN DƯA LEO
Ruồi đục lá trưởng thành hoạt động mạnh từ 7-9 giờ sáng và từ 4-5 giờ chiều. Ruồi cái dùng bộ phận đẻ trứng rạch mặt lá tạo nhiều lỗ. Trong số đó có một số lỗ chứa trứng, chỉ khoảng 1%. Phần lớn các lỗ còn lại dùng làm thức ăn cho ruồi đục lá cái và đực do chất lỏng ứa ra từ vết chích. Các lỗ đục thường xuất hiện ở chóp lá hay dọc theo 2 bìa lá.
Ấu trùng (dòi) đục thành những đường ngoằn ngoèo ở mặt trên lá. lúc đầu đường đục nhỏ, càng lúc càng to dần cùng với sự phát triển của cơ thể ấu trùng. Đường đục xuất hiện ở cả hai mặt lá nhưng thấy rõ nhất là ở mặt trên lá. Khi trưởng thành, dòi đục thủng biểu bì chui ra ngoài và làm nhộng trên mặt lá hay trên các bộ phận khác của cây hoặc buông mình xuống đất làm nhộng.
Các vết đục khắp mặt lá làm cho lá bị khô, giảm diện tích quang hợp, cây sinh trưởng kém, trái nhỏ, giảm phẩm chất của trái, nếu trầm trọng làm năng suất giảm.
3. BIỆN PHÁP PHÒNG TRỪ RUỒI ĐỤC LÁ HIỆU QUẢ TRÊN DƯA CHUỘT
Ruồi đục lá gây hại dưa chuột quanh năm, từ khi cây con đến lúc thu hoạch, tỷ lệ lá bị hại tăng dần và đạt 90 – 100% vào giai đoạn cuối. Tháng 12, 1, 2, 6 và 7 tỷ lệ hại thấp hơn các tháng khác (do nhiệt độ thấp vào mùa đông và quá cao vào mùa hè so với nhu cầu sinh thái loài này). Bởi vậy để hạn chế tối đa thiệt hại do ruồi đục lá gây ra cũng như phòng trừ chúng hiệu quả, bà con nên áp dụng đồng thời các biện pháp sau:
- Làm sạch cỏ chung quanh ruộng, cày sâu sau thu hoạch để diệt ký chủ phụ trước khi xuống giống.
- Chăm sóc cây dưa chuột sinh trưởng, phát triển tốt để vượt qua sự gây hại của ruồi.
- Cắt tỉa, tiêu hủy các lá bị ruồi hại nặng.
- Ngoài thiên nhiên ruồi có rất nhiều thiên địch. Nếu mật số thiên địch trên 50% không cần áp dụng thuốc để trừ ruồi, nhưng nếu mật số thiên địch thấp, không thể khống chế mật số ruồi thì nên áp dụng thuốc khi cây con bắt đầu có lá mầm và lá thật đầu tiên.
- Ở những vùng ruồi có điều kiện nhân mật số nhanh thì cần áp dụng thuốc BVTV khi cần bằng thuốc có hoạt chất như Pyriproxyfen, Cyromazine…
