RẦY CHỔNG CÁNH: ĐẶC ĐIỂM SINH TRƯỞNG, GÂY HẠI VÀ BIỆN PHÁP PHÒNG TRỪ

Rầy chổng cánh là một loài côn trùng gây hại nguy hiểm bậc nhất đối với các cây ăn quả có múi mà điển hình là cam, quýt, chanh,… Khi cây ra lá non và trổ hoa, cả ấu trùng và thành trùng tập trung chích hút, tàn phá gây ảnh hưởng lớn đến sự phát triển ra hoa, tạo quả của cây sau này. Cùng tìm hiểu chi tiết đặc điểm sinh trưởng, phát triển cũng như đặc điểm gây hại của rầy chổng cánh để áp dụng các biện pháp phòng trừ hiệu quả.

1. ĐẶC ĐIỂM SINH TRƯỞNG VÀ PHÁT TRIỂN CỦA RẦY CHỔNG CÁNH

Rầy chổng cánh sinh trưởng và phát triển trong nhiều điều kiện nhiệt độ khác nhau. Rầy trưởng thành có thể tồn tại được ở nhiệt độ lạnh – 4 độ C và cả vùng khí hậu nóng và khô. 

Rầy tạo mật độ cao vào đầu mùa mưa (từ tháng 2 đến tháng 5 và từ tháng 7 đến tháng 12 trong năm) là lúc cây ra lá non và trổ hoa. Ở điều kiện miền Bắc hàng năm có 9- 10 lứa. Các đợt phát sinh với quần thể cao trong năm trùng với các thời điểm ra lộc của cây như lộc xuân vào tháng 3, 4 và lộc thu vào tháng 8, 9.

2. VÒNG ĐỜI CỦA RẦY CHỔNG CÁNH

Rầy chổng cánh có vòng đời từ 28 – 32 ngày, mỗi năm chúng có từ 12 – 14 thế hệ. Rầy chổng cánh vũ hóa sau 4 – 5 ngày sẽ bắt cặp. Con cái thường đẻ khoảng 200 – 800 trứng vào ban ngày, thời gian ủ trứng kéo dài từ 3 – 7 ngày, ấu trùng thì có 5 tuổi. Phát triển trong thời gian từ 18 – 25 ngày.  

Giai đoạn trứng: Trứng rầy nhỏ có hình bầu dục, dài 0,3mm, màu vàng, khi rầy đẻ trứng sẽ dính trực tiếp trên lá.

Giai đoạn ấu trùng: Có màu xanh lục đến vàng, hình bầu dục dẹp, cơ thể có 2 mảnh cánh nhỏ, di chuyển chậm chạp.

Giai đoạn trưởng thành: 1 loài rầy nhỏ, có thân dài 2-3 mm. Ít bay nhảy, có cánh dài, màu xám đen với vệt trắng lớn chạy từ đầu đến cuối cánh, lúc đậu cánh và bụng nhô cao hơn đầu tạo thành một đường xiên 30-45 độ C. Khi đậu, cả cơ thể và cánh chổng ngược lên trời tạo thành góc 40-45 độ so với bề mặt lá.

3. ĐẶC ĐIỂM GÂY HẠI CỦA RẦY CHỔNG CÁNH

Vào mùa mưa, khi các họ cây có múi (cam, quýt, bưởi…) bắt đầu ra đọt non hoặc trổ bông, là lúc rầy chổng cánh xuất hiện và gây hại, đây được xem là đối tượng côn trùng gây hại nguy hiểm nhất trên cây có múi nói chung. Rầy chổng cánh xuất hiện trên cây trồng khi có chồi non, nếu ký chủ chính như cam, quýt, bưởi… không có chồi non thì rầy di chuyển sang các ký chủ phụ như nguyệt quế, cằng thăng để duy trì mật số. Nếu cây bị bệnh trái thường nhỏ, không có giá trị thương phẩm.

Ấu trùng và rầy trưởng thành gây hại trên các bộ phận non của cây và thường xuất hiện vào thời kì cây ra đọt non và ra hoa.

Lá và đọt non do rầy chích hút chất dinh dưỡng khiến cho phiến lá nhỏ và xoăn, còn đọt non lụi dần, sần sùi. Ảnh hưởng đến sự phát triển ra hoa, tạo quả của cây sau này.

Vị trí bị rầy gây hại thường sẽ có lớp nấm mịn màu đen hay còn được gọi là nấm bồ hóng. Rầy chổng cánh là môi giới truyền bệnh vàng lá gân xanh (Greening) trên cây quýt.

4. BIỆN PHÁP PHÒNG TRỪ RẦY CHỔNG CÁNH HIỆU QUẢ CHO NHÀ VƯỜN

Rầy chổng cánh là mối nguy hại hàng đầu cần được kiểm soát chặt chẽ, đặc biệt là đối với bà con nhà vườn cam, quýt, chanh,… Các biện pháp phòng trừ cần được thực hiện một cách nhanh chóng, quyết liệt để tiêu diệt dứt điểm rầy chổng cánh, tránh ảnh hưởng đến chất lượng hoa, quả. Dưới đây là một số giải pháp hiệu quả bà con có thể áp dụng.

• Trồng xen ổi xá lị trong vườn trước khi trồng cam, quýt bưởi,… từ 2-6 tháng; trồng cây sạch bệnh, xử lý thuốc trước khi vận chuyển cây giống cũng như trồng cây ra vườn.
• Nên kiểm soát và chủ động cho cây ra hoa đồng loạt để dễ dàng phòng trị.
• Tỉa cành và bón phân hợp lý để các đọt hoa ra tập trung vào thời điểm thích hợp. 
• Không nên trồng các loại cây hấp dẫn họ cam quýt như nguyệt quế, cần thăng, kim quýt gần vườn cây có múi (cây ký chủ phụ của rầy chổng cánh).
• Tạo điều kiện cho thiên địch trong vườn phát triển như kiến vàng, các loại ong ký sinh, ấu trùng bọ rùa, ấu trùng bọ cánh lưới, ruồi ăn mồi. Ngoài ra còn có một số loài nhện hiện diện trong vườn cũng làm giảm mật số rầy chổng cánh đáng kể.
• Nếu mật số rầy cao và để hạn chế sự lây lan của bệnh Greening, có thể phun 1 hoặc 2 lần bằng các loại thuốc trừ rầy thông dụng khi cây ra đọt non. Đối với các vườn cây mới trồng, cây ra lá non thường xuyên thì cần theo dõi kỹ để trừ rầy khi mật độ còn thấp, cây ít có khả năng bị bệnh vàng lá gân xanh.

Rầy chổng cánh nguy hại nhưng không khó để kiểm soát và tiêu diệt. Việc am hiểu về kiến thức cũng như kinh nghiệm thực tiễn sẽ giúp bà con kiểm soát và phòng trừ chúng hiệu quả hơn. Với những thông tin chi tiết về rầy chổng cánh được chia sẻ trên hy vọng sẽ giúp ích nhiều cho bà con trong canh tác và phát triển cây trồng.