SÂU ĐỤC CUỐNG QUẢ VẢI: QUÁ TRÌNH SINH TRƯỞNG, ĐẶC ĐIỂM GÂY HẠI VÀ BIỆN PHÁP PHÒNG TRỪ
Vào đầu tháng 5, khi tiết trời có mưa rào xen kẽ nắng nóng, độ ẩm không khí cao, rất thuận lợi cho cây vải sinh trưởng tốt nhưng cũng đồng thời là điều kiện lý tưởng cho sâu đục cuống quả phát triển. Sâu đục cuống là một trong những đối tượng nguy hiểm, gây hại nghiêm trọng làm rụng quả hàng loạt. Vì thế bà con nên nắm bắt quá trình sinh trưởng của sâu đục cuống cũng như đặc điểm gây hại để có biện pháp phòng trừ kịp thời.
1. QUÁ TRÌNH SINH TRƯỞNG CỦA SÂU ĐỤC CUỐNG
Sâu đục cuống vải thường phát triển mạnh trong mùa vải chín (tháng 5-7 ở Việt Nam), đặc biệt ở những vườn không được quản lý tốt. Vòng đời hoàn chỉnh của sâu đục cuống quả vải kéo dài khoảng 25-40 ngày, tùy thuộc vào nhiệt độ, độ ẩm, và điều kiện dinh dưỡng. Quá trình sinh trưởng của sâu đục cuống quả vải trải qua 4 giai đoạn chính trong vòng đời: trứng, sâu non, nhộng, và thành trùng.
Giai đoạn trứng:
- Bướm cái đẻ trứng đơn lẻ trên cuống quả, đài hoa, hoặc bề mặt quả vải (thường gần cuống).
- Trứng nhỏ, hình oval, màu trắng sữa, sau chuyển sang màu vàng nhạt.
- Thời gian phát triển của trứng kéo dài khoảng 2-4 ngày, tùy thuộc vào điều kiện nhiệt độ và độ ẩm.
Giai đoạn sâu non (ấu trùng):
- Sâu non mới nở rất nhỏ, màu trắng đục, dài khoảng 1 mm.
- Chúng nhanh chóng đục vào cuống quả hoặc thịt quả để ăn, tạo ra các đường hầm bên trong.
- Sâu non trải qua 4-5 tuổi, mỗi tuổi kéo dài vài ngày. Toàn bộ giai đoạn sâu non thường mất 10-20 ngày.
- Giai đoạn này gây thiệt hại lớn nhất, làm quả bị rụng hoặc hư hỏng.
Giai đoạn nhộng:
- Khi trưởng thành, sâu non rời quả, chui xuống đất (độ sâu 2-5 cm) và tạo kén để hóa nhộng.
- Nhộng có màu nâu, dài khoảng 5-7 mm.
- Giai đoạn nhộng kéo dài khoảng 7-14 ngày, tùy điều kiện môi trường.
Giai đoạn thành trùng (bướm):
- Bướm trưởng thành nhỏ, sải cánh khoảng 8-12 mm, màu xám hoặc nâu xám, hoạt động chủ yếu vào ban đêm.
- Bướm sống khoảng 3-7 ngày, trong thời gian này chúng giao phối và đẻ trứng để bắt đầu vòng đời mới.
- Một con cái có thể đẻ 50-100 trứng trong suốt đời mình.
2. ĐẶC ĐIỂM GÂY HẠI CỦA SÂU ĐỤC CUỐNG QUẢ VẢI
- Sâu non mới nở đục phần vỏ trứng nơi tiếp xúc với lá, nụ hoa, quả và thâm nhập ngay vào bộ phận hại cho nên thường không quan sát được lỗ đục vào và thời điểm nào sâu nở.
- Trên lá lộc non, sâu non đục vào trong gân chính và gân phụ và thường làm lá bị héo.
- Trên hoa, sâu non đục vào hoa và từ đó ăn dần xuống phần cuống hoa cho đến khi thành thục thì đục lỗ trên cuống hoa chui ra làm nhộng trên các lá phía dưới chùm hoa bị hại thường héo hoặc gãy rụng.
- Trên quả, khi quả còn nhỏ đến mới hình thành cùi, sâu non có thể đục vào hạt và ăn hết cơm hạt. Từ giai đoạn quả đã hình thành cùi đầy đủ cho đến khi thu hoạch, sâu non đục vào đến lớp cùi và từ đó ăn dần lên phần thịt xung quanh cuống quả nên làm quả dễ bị rụng, dễ nhầm với hiện tượng rụng quả do sinh lý.
3. BIỆN PHÁP PHÒNG TRỪ SÂU ĐỤC CUỐNG VẢI HIỆU QUẢ
Sâu đục cuống quả là đối tượng gây hại làm ảnh hưởng nghiêm trọng đến năng suất, chất lượng quả nếu không được phòng trừ kịp thời, đúng cách. Dưới đây là một số giải pháp hữu hiệu bà con có thể tham khảo và áp dụng.
- Vệ sinh vườn: Thu gom quả rụng, cày xới đất để tiêu diệt nhộng vùi sâu trong đất.
- Canh tác: Bọc quả bằng túi nilon để ngăn bướm đẻ trứng.
- Biện pháp sinh học: Sử dụng thiên địch (ong ký sinh) hoặc bẫy pheromone để tiêu diệt sâu đục cuống quả vải.
- Biện pháp hóa học: Phun thuốc trừ sâu khi sâu non mới nở, theo hướng dẫn địa phương.
Lưu ý: Chỉ sử dụng thuốc có thời gian cách ly ngắn dưới 5 ngày. Trong quá trình phòng trừ sâu đục cuống quả, nên kết hợp phòng trừ các đổi dượng dịch hại như bọ xít, nhện lông nhung, rệp sáp vảy bệnh thán thư và sương mai theo khuyến cáo ghi trên bao gói từng loại thuốc.
