SÂU KEO MÙA THU: VÒNG ĐỜI SINH TRƯỞNG, ĐẶC ĐIỂM GÂY HẠI VÀ BIỆN PHÁP PHÒNG TRỪ

Với sức tàn phá lớn cùng tốc độ sinh sản rất nhanh, trong một vòng đời có thể đẻ tới 10 ổ trứng và mỗi ổ có tới 200 quả, sâu keo mùa thu đã trở thành mối đe dọa hàng đầu của bà con nông dân, đặc biệt ở các vùng canh tác ngô lớn. Cùng tìm hiểu chi tiết vòng đời sinh trưởng, đặc điểm gây hại và các giải pháp phòng trừ sâu keo mùa thu hiệu quả trong bài viết dưới đây.

1. VÒNG ĐỜI SINH TRƯỞNG CỦA SÂU KEO MÙA THU

Vòng đời sâu keo mùa thu dài trung bình 30 ngày vào mùa Hè và có thể kéo dài đến 60 ngày vào mùa Xuân hoặc mùa thu và từ 80 – 90 ngày vào mùa Đông. Con đực tìm đến con cái để giao phối thông qua pheromone do con cái tiết ra. Trứng được đẻ sau khi giao phối từ 2 đến 3 ngày. Mỗi ổ trứng thường có từ 100 – 200 trứng, trong suốt đời sống của mình sâu keo mùa thu cái có thể đẻ đến 2000 trứng. 

Giai đoạn trứng

Thời gian của giai đoạn trứng kéo dài từ 1 đến 2 ngày vào mùa hè. Trứng được đẻ thành 1 hoặc nhiều lớp trên lá. Xung quanh trứng và trên bề mặt ổ trứng có phủ một lớp lông màu nâu nhạt như bông gòn. Trứng sâu keo mùa thu có hình cầu với phần đáy dẹp, đường kính khoảng 0,4 mm và chiều cao trứng khoảng 0,3 mm. 

Giai đoạn ấu trùng

Giai đoạn ấu trùng thường kéo dài khoảng 14 ngày vào mùa hè và dài đến 30 ngày khi thời tiết mát mẻ. Ở nhiệt độ 25 độ C, thời gian phát triển của mỗi tuổi sâu từ tuổi 1 đến tuổi 6 tương ứng như sau: 3,3 1,7 1,5 1,5 2,0 và 3,7 ngày. 

Ấu trùng mới nở có màu xanh lục hoặc hơi nâu. Đầu màu đen, đầu chuyển sang màu xanh lam ở tuổi 2. Ở tuổi 3, lưng chuyển màu nâu và các đường dọc thân bắt đầu hình thành. Từ tuổi 4 đến tuổi 6, đầu sâu có màu nâu đỏ có đốm trắng, cơ thể màu nâu với các đường chạy dọc thân màu trắng, trên mặt lưng có nhiều điểm nhô cao sẫm màu và thường kèm theo lông cứng.

Ngoài màu nâu điển hình ở mặt lưng, ấu trùng sâu keo mùa thu còn phổ biến với màu xanh lá cây. Ấu trùng có xu hướng ẩn mình vào những khoảng thời gian sáng nhất trong ngày.

Giai đoạn nhộng

Nhộng thường ẩn nấp dưới đất sâu 2 – 8 cm, sau 9 – 13 ngày nhộng vũ hóa và bắt đầu một vòng đời mới. Nhộng của sâu Keo mùa thu có màu nâu đỏ, thường tìm thấy trong đất ở độ sâu từ 2 đến 8 cm. Tuy nhiên cũng có lúc bắt gặp nhộng sâu trên thân hoặc trái cây Bắp.

Giai đoạn bướm

Thành trùng sâu keo mùa thu là một loài ngài đêm màu xám, sải cánh dài từ 32 – 40 mm. Cánh sau có màu trắng, cánh trước có màu xám đến nâu xám (con cái) và màu nâu sẫm với các mảng tối và vệt nhạt ở con đực. Thời gian sống của thành trùng có thể kéo dài từ 7 đến 21 ngày.

2. ĐẶC ĐIỂM GÂY HẠI CỦA SÂU KEO MÙA THU

Chỉ pha sâu non mới gây hại trên cây trồng, trong đó sâu non tuổi 1 – 2 ăn biểu bì ở mặt dưới của lá non gây ra các vết hình vuông hoặc hình chữ nhật màu trắng đặc trưng. Sâu non tuổi lớn hơn ăn khuyết lá, bẹ lá tạo thành các lỗ lớn như “cửa sổ”.

Sâu có tốc độ phá hoại mạnh nhất là sau khi trứng nở khoảng 10 ngày và thường chui vào nõn ngô cắn phá nên nếu phun thuốc không đúng cách, đúng thời điểm thì rất khó tiêu diệt. Chúng tàn phá từ lúc con non cho đến khi trưởng thành, ăn suốt ngày đêm nên xuất hiện đến đâu thì vùng trồng ngô bị ăn tan hoang đến đấy.

Sâu keo mùa thu có thể ăn hơn 300 loài thực vật, bao gồm cả ngô, bông, đậu tương, lúa, mía, cây rau, cà, … Tuy nhiên, sâu ưa thích nhất cây ngô, nhất là ngô ngọt, ngô nếp và ngô rau.

3. BIỆN PHÁP PHÒNG TRỪ SÂU KEO MÙA THU HIỆU QUẢ

Do đặc tính trưởng thành hoạt động và đẻ trứng về đêm, thời gian sống dài, di chuyển xa hàng trăm km một đêm nhờ gió nên khả năng phát tán đi rất xa. Chúng đẻ trứng cả mặt trên và dưới lá, trung bình sau 3-5 ngày trứng nở. Nên trên đồng ruộng sâu thường gối lứa, sâu kích thước to nhỏ nên việc phòng trừ gặp nhiều khó khăn. Vì vậy để kiểm soát và phòng trừ sâu keo mùa thu một cách hiệu quả bà con nên áp dụng nhiều giải pháp đồng thời như sau:

Biện pháp canh tác:

• Làm sạch cỏ dại xung quanh ruộng đồng, vùng canh tác để hạn chế nơi trú ẩn của sâu. 
• Làm đất rồi phơi khô để ấu trùng, nhộng trong đất chết hoặc dễ dàng bị thiên địch tiêu diệt. 
• Luân canh cây trồng sau mỗi mùa vị để tiêu diệt tận gốc mầm bệnh còn tồn dư trong đất.
• Làm đất kỹ cũng góp phần diệt nhộng trong đất. 

Biện pháp sinh học: 

• Hạn chế sử dụng thuốc BVTV hóa học để bảo vệ thiên địch của sâu keo mùa thu. 
• Sử dụng các chế phẩm nấm xanh, nấm trắng, vi khuẩn Bt, virus NPV để phun trừ khi sâu tuổi nhỏ. 
• Nhân thả ong ký sinh trứng (ong mắt đỏ, …), các loài bắt mồi ăn thịt như bọ đuôi kìm để kiểm soát sâu non mới nở – tuổi nhỏ.

Biện pháp thủ công: 

• Thường xuyên kiểm tra đồng ruộng, đặc biệt ở giai đoạn ngô 3 – 6 lá để phát hiện ổ trứng, ngắt tiêu hủy. 
• Sử dụng tro bếp hoặc nước xà phòng loãng đổ vào nõn ngô diệt sâu non. 
• Ngắt, diệt ổ trứng 

Biện pháp bẫy, bả: 

• Bẫy bả, bẫy đèn bằng cách sử dụng bẫy dính màu vàng có pheromone giới tính, bẫy bả chua ngọt hoặc bẫy đèn để diệt trưởng thành. 
• Hoặc bẫy cây trồng theo cách trên cánh đồng trồng ngô.

Biện pháp hóa học:

• Sử dụng các hoạt chất thuốc BVTV được phép sử dụng để phun trừ khi sâu đa số tuổi 1 – 3 (giai đoạn ngô 3 – 6 lá), phun sáng sớm hoặc chiều mát. 
• Sử dụng thuốc BVTV theo nguyên tắc 4 đúng.