Tìm hiểu các đặc trưng sinh thái của sâu keo mùa thu

Sâu keo mùa thu là một loài côn trùng đa thực có nguồn gốc từ Châu Mỹ, chúng có phạm vi phân bố rất rộng, mức độ phá hại rất dữ dội. Hiện nay, sâu keo mùa thu còn phá hại trên nhiều cây trồng như ngô, lúa, đậu xanh, đậu nành, đậu phộng, mía, cà chua, cà tím, ớt, chuối và ngay cả cỏ chăn nuôi… Để phòng trừ hiệu quả, bà con cần nắm bắt rõ các đặc trưng sinh thái của sâu keo mùa thu.

1. Đặc điểm hình thái, sinh học của sâu keo mùa thu

1.1 Đặc điểm hình thái

Trứng sâu Keo mùa thu có hình cầu với phần đáy dẹp, đường kính khoảng 0,4 mm và chiều cao trứng khoảng 0,3 mm. Mỗi ổ trứng thường có từ 100 – 200 trứng, trong suốt đời sống của mình thành trùng cái có thể đẻ đến 2000 trứng.

• Trứng sâu: Trứng của sâu có hình cầu, đường kính 0,75 mm. Khi mới đẻ, trứng có màu xanh, sau đó chuyển sang màu trắng sữa, trước khi nở chuyển sang màu nâu nhạt.
• Sâu non: Sâu non có 6 tuổi, tuổi 1-2 có màu xanh nhạt – vàng nhạt là phổ biến.  Tuổi 3-6 có màu nâu xám – nâu sẫm với các sọc dọc thân. Tùy theo môi trường thức ăn, sâu non có màu nâu nhạt – xanh đen. Sâu non tuổi 1 dài khoảng 0,5 mm, lên tuổi 3 sâu non dài 6-9mm; tuổi 6 đẫy sức sâu non dài 30-40 mm. Trên trán sâu non tuổi lớn có hình chữ Y ngược màu vàng rất rõ. Mặt lưng màu đen với lông cứng dài. Có bốn đốm đen được sắp xếp thành hình vuông.
• Nhộng: Loài sâu keo mùa thu có dạng nhộng bọc, màu nâu cánh gián sáng bóng. Nhộng đực dài 13-15 mm, còn nhộng cái dài 16-17 mm. Đốt bụng cuối cùng có 2 gai.
• Sâu trưởng thành: Ở con trưởng thành cái, cánh trước không có hoa văn rõ ràng. Chiều dài trung bình 16 mm, sải cánh trung bình 37 mm. Phần cánh trước có lốm đốm nâu nhạt, xám với một đốm hình bầu dục màu xám trắng – vàng rơm.

1.2 Đặc điểm sinh học của sâu keo mùa thu

Vòng đời sâu Keo mùa thu dài trung bình 30 ngày vào mùa Hè và có thể kéo dài đến 60 ngày vào mùa Xuân hoặc mùa thu và từ 80 – 90 ngày vào mùa Đông.

Sâu trưởng thành đẻ trứng vào ban đêm, đẻ thành ô xếp thành hai lớp trứng là chủ yếu. Vị trí ổ trứng thường ở mặt trên của phiến lá hoặc cạnh cuống lá.

Mỗi ổ trứng khoảng 50 – 200 quả/ổ, xếp thành 2-3 lớp và được bao phủ bởi một lớp lông màu hồng – xám. Một trưởng thành cái có sức đẻ từ 6-10 ổ trứng tương đương 1.000 – 2.000 trứng. Thời gian trứng nở sau 2-10 ngày, trung bình 2-4 ngày ở nhiệt độ 20-30°C. 

2. Đặc trưng sinh thái của sâu keo mùa thu

Sâu keo mùa thu hoạt động về ban đêm, từ khi vũ hóa đến đẻ trứng có thể bay nhiều km để tìm nơi đẻ trứng, chúng có thể di chuyển xa hàng trăm km nhờ gió. Sâu trưởng thành sống trung bình 12-14 ngày. 

Sâu non là giai đoạn gây hại của sâu keo mùa thu. Sâu non có 6 tuổi, thời gian pha sâu non kéo dài 14 – 21 ngày, nếu độ ẩm cao, nhiệt độ thấp thì thời gian pha sâu non kéo dài khoảng 30 ngày.

Sâu Keo mùa thu gây hại trong suốt quá trình sinh trưởng và phát triển của cây, chúng thích tấn công vào đọt cây và ăn phá trong đó gây ra thiệt hại rất nặng.

Do tập tính ăn thịt đồng loại nên mật độ ấu trùng sẽ giảm xuống còn từ khoảng 1 đến 2 con trên mỗi cây khi chúng kiếm ăn gần nhau. Ấu trùng có thể di chuyển từ cây này sang cây khác hoặc sang những ruộng kế bên, nói chung khoảng cách không quá xa.

Sự lây lan sâu Keo mùa thu chủ yếu do thành trùng (thành trùng theo gió có thể bay xa hàng chục km để tìm nơi đẻ trứng) và ấu trùng hoặc trứng di chuyển theo sản phẩm đến những vùng địa lý khác nhau.

3. Các biện pháp phòng trừ sâu keo mùa thu hiệu quả trên đồng ruộng

Để phòng trừ sâu keo hại lúa, bà con áp dụng kết hợp các biện pháp như sau:

3.1 Biện pháp canh tác: 

• Làm sạch cỏ dại xung quanh để hạn chế nơi trú ẩn của sâu.
• Làm đất rồi phơi đất khô để ấu trùng, nhộng trong đất chết hoặc dễ dàng bị thiên địch tiêu diệt. 
• Làm đất kỹ để diệt nhộng trong đất.

3.2 Biện pháp thủ công: 

• Kiểm tra đồng ruộng, đặc biệt ở giai đoạn cây non sinh trưởng và phát triển để phát hiện ổ trứng, ngắt tiêu hủy. 
• Sử dụng tro bếp hoặc nước xà phòng loãng đồ vào nõn cây diệt sâu non.

3.3 Biện pháp sinh học: 

• Bảo vệ các loài thiên địch của sâu keo mùa thu. Sử dụng chế phẩm sinh học nấm xanh, nấm trắng,… để phun trừ khi sâu tuổi nhỏ. 
• Nhân thả ong ký sinh trứng (ong mắt đỏ, …), các loài bắt mồi ăn thịt như bọ đuôi kìm để kiểm soát sâu non mới nở – tuổi nhỏ.

3.4 Biện pháp bẫy, bả: 

• Sử dụng bẫy dính màu vàng có pheromone giới tính, bẫy bả chua ngọt hoặc bẫy đèn để diệt trưởng thành. 
• Sử dụng bẫy diệt bướm, ngắt ổ trứng và phun trừ sâu non trên các diện tích bẫy cây trồng.

3.5 Biện pháp hóa học:

• Sử dụng các hoạt chất thuốc bảo vệ thực vật được phép sử dụng để phun trừ khi sâu đa số tuổi 1-3., phun sáng sớm hoặc chiều mát. Nếu như trong Danh mục thuốc bảo vệ thực vật được phép sử dụng ở Việt Nam chưa có thuốc trừ sâu keo mùa thu thì theo hướng dẫn của Cục bảo vệ thực vật..
• Sử dụng thuốc bảo vệ thực vật theo nguyên tắc 4 đúng. 

Hy vọng rằng với những thông tin vừa chia sẻ về đặc trưng sinh thái của sâu keo mùa thu cũng như một số biện pháp phòng trừ sẽ giúp ích nhiều cho bà con trong việc chăm đồng và diệt trừ sâu bệnh. Chúc bà con mùa vàng bội thu.