Tìm hiểu đặc trưng sinh thái của bọ xít hôi

Bọ xít hôi được biết đến là nhóm đối tượng nguy hiểm đối với hoa màu, đặc biệt là cây lúa của bà con nông dân. Chúng xuất hiện và gây hại trên lúa chủ yếu giai đoạn trổ lẹt xẹt, lúa ngậm sữa đến chín sáp, gây thiệt hại nặng nề. Chính vì vậy việc nắm rõ các đặc trưng sinh thái của bọ xít hôi để áp dụng các biện pháp phòng trừ là vô cùng cần thiết. 

1. Đặc điểm hình thái của bọ xít hôi

Bọ xít hôi có một số đặc trưng hình thái dễ nắm bắt như sau:

– Con trưởng thành có màu xanh pha màu vàng nâu, con cái có thân dài hơn con đực. 

– Đặc trưng của bọ xít dài có đầu dài, hai phiến của cạnh đầu nhô ra trước như dạng ngón tay. 

– Mát kép hình bán cầu, màu nâu đậm.

– Râu đầu có 4 đốt, đốt râu thứ nhất dài hơn đốt râu thứ hai theo tỉ số 3:2, đốt râu thứ hai dài hơn độ dài đầu + mảnh lưng ngực trước. 

– Mảnh lưng ngực trước phía trước hẹp hơn phía sau. 

– Phần da cánh phía mép trước màu lục, các phần khác màu nâu hạt chè, phần màng của cánh màu nâu đậm. Cuối ngọn và gốc đốt chày chân sau màu đen.

2. Đặc điểm sinh học của bọ xít hôi

Vòng đời của bọ xít dài khoảng 31,5 – 37 ngày, trong đó:

– Giai đoạn trứng: 6-7 ngày. Trứng đẻ thành ổ, từ 1–2 hàng dọc trên cả hai mặt lá lúa (từ 10–15 quả). Đa số đẻ ở mặt trên và ngoài mép lá, có khi đẻ trên bẹ lá. Trứng nở vào buổi sáng. Trứng hình bầu dục, có vết lõm ở giữa, mới đẻ có màu trắng đục, sau chuyển dần màu nâu.

– Giai đoạn sâu non: 17-22 ngày. Bọ xít non có hình dáng giống trưởng thành, có màu vàng lục. Bọ xít non mới nở sống tập trung quanh ổ trứng, nhưng chỉ sau 2–3 giờ là phân tán lên bông lúa để chích hút nhựa cây và sau 2–5 ngày lột xác lần thứ nhất.

– Giai đoạn trưởng thành: 7-8 ngày. Con trưởng thành đẻ hoạt động giao phối vào ban ngày, nhất là lúc sáng sớm và chiều mát, buổi trưa nằm im. Một con cái đẻ trung bình từ 250–300 trứng, bọ xít trên lúa đẻ khoẻ hơn trên cỏ. Bọ xít dài trưởng thành khi hút dịch ở bông lúa non nếu bị khua động thì rơi ngày xuống và lẩn trốn ngay lập tức.

3. Đặc trưng sinh thái của bọ xít hôi

Bọ xít hôi thường được tìm thấy ở hầu hết các khu vực trồng lúa, đặc biệt là các đồng lúa ven rừng, có nhiều cỏ dại hoặc gần kênh rạch. Chúng hoạt động và phát triển mạnh trong điều kiện thời tiết ấm áp, trời u ấm, có mưa xen kẽ. Khả năng hoạt động của nhóm côn trùng này tăng cao vào cuối mùa mưa.

Một trong những đặc trưng sinh thái nổi bật có thể thấy ở bọ xít hôi chính là khả năng lẩn trốn đi rất nhanh nhờ đôi chân dài. Bọ xít hoạt động mạnh vào buổi sáng sớm hoặc khi trời râm mát. Ban ngày trời nắng ẩn núp trong lùm cỏ, tán cây. Ban đêm có vào đèn nhưng không nhiều. Mỗi con cái có thể đẻ hàng trăm trứng.

Bọ xít xuất hiện và phá hại vào giai đoạn lúa trổ đến ngậm sữa. Nhiệt độ từ 27-29 °C và ẩm độ từ 80-85 % thích hợp cho bọ xít. Trứng nở vào buổi sáng, sau khi nở ấu trùng tập trung quanh ổ trứng, 2-3 giờ sau phân tán lên bông hay lá lúa non để chích hút nhựa. Khi bị động, cả ấu trùng và thành trùng đều tiết ra mùi hôi; ấu trùng buông mình rơi xuống đất trong khi thành trùng bay lên rất nhanh. Ấu trùng và thành trùng thường tập trung trên bông lúa, chích hút hạt lúa đang ngậm sữa bằng cách dùng vòi chọc vào giữa 2 vỏ trấu, chích hút hạt lúa, làm hạt bị lép hoặc lửng, rất dễ bể khi xay. Khi cây lúa còn non, bọ xít có thể chích hút trên lá và đọt non.

Thời tiết nóng ẩm, mưa nhiều thích phát triển. Trà lúa đầu tiên thường bị bọ xít gây hại, khi lúa trỗ đại trà bọ xít phân tán nên ít hợp cho bọ xít gây hại hơn. Đặc biệt những ruộng trỗ muộn so với các ruộng khác trong cánh đồng thường bị hại nặng. Khi trên ruộng chưa có lúa, thành trùng có thể sống trên cỏ dại và thường di chuyển vào ruộng khi lúa trổ. Thành trùng hoạt động mạnh vào sáng sớm và chiều tối và không bị thu hút nhiều bởi ánh sáng đèn.

4. Biện pháp phòng trừ bọ xít hôi hiệu quả trên đồng ruộng

Biện pháp canh tác:

Duy trì lịch xuống giống, gieo sạ theo lịch thời vụ nhằm né chu kỳ sinh trưởng và nhất là cắt chuỗi thức ăn để hạn chế tối đa mật số.

Vệ sinh đồng ruộng, diệt các loài cỏ dại, đặc biệt là loài cỏ ký chủ của chúng như lúa cỏ, cỏ lồng vực,…

Bón phân cân đối, điều tiết nước tưới. Khi mà mật độ Bọ xít cao, có thể điều tiết nước ngâm ruộng để diệt trừ hiệu quả hơn.

Biện pháp hóa học:

Việc sử dụng thuốc bảo vệ thực vật chỉ thật sự cần thiết khi mật số của bọ xít hôi hại quá cao, mà các biện pháp phòng trừ khác không có hoặc ít có tác dụng.

Việc sử dụng thuốc bảo vệ thực vật phải tuân thủ theo khuyến cáo của nhà sản xuất và an toàn lao động. Không nên lạm dụng thuốc vì sẽ dẫn đến mất cân bằng sinh thái, gây nên hiện tượng kháng thuốc ở côn trùng.

Biện pháp sinh học:

Trồng hoa thu hút thiên địch như bọ rùa, bọ đuôi kìm, bọ cánh cứng,…

Sử dụng bẫy đèn.

Với những thông tin chi tiết về đặc điểm sinh thái của loài bọ xít hôi được chia sẻ ở trên mong rằng đã cung cấp cho bà con nhiều kiến thức bổ ích. Chúc bà con mùa vàng bội thu.