Tìm hiểu quá trình sinh trưởng của muỗi hành và biện pháp phòng trừ

Muỗi hành hay còn gọi là sâu năn loại bệnh thường phát sinh vào giai đoạn cây lúa đẻ ngạnh đến đẻ chồi tối đa gây nên tình trạng lép bông và giảm năng suất đáng kể. Bởi vậy bà con nên tìm hiểu quá trình sinh trưởng của muỗi hành và có các biện pháp phòng trừ kịp thời giúp cây lúa phát triển tốt, cho năng suất cao.

1. Quá trình sinh trưởng và đặc điểm hình thái của muỗi hành

Vòng đời của muỗi hành hại lúa kéo dài từ 25-30 ngày. Trong đó trứng: 3-4 ngày, sâu non: 15-18 ngày, nhộng: 4-5 ngày, trưởng thành: 2-3 ngày.

– Trứng: Có hình dạng thon dài. Mới đẻ có màu trắng, trước khi nở có màu vàng. Trứng được đẻ rải rác ở lá thìa lúa, phiến hay bẹ lá. Trứng được đẻ từng quả một hay đẻ thành từng nhóm từ 3 đến 4 quả.

– Sâu non: Chúng giống như dòi. Mình dẹt, màu trắng sữa, dài 4 – 5mm. Giai đoạn ấu trùng có 3 – 4 tuổi. Mỗi chồi chỉ có một sâu non và khi ống hành vươn dài ra thì cùng lúc sâu non hóa nhộng.

– Nhộng: Có màu hồng nhạt, trước khi vũ hóa có màu đỏ, dài 2 – 4mm. Giai đoạn sinh trưởng nhộng dài 3 – 5 ngày. Cả sâu non và nhộng sống đều gây hại trong ống hành. Khi sắp vũ hóa, nhộng di chuyển lên ngọn ống hành, dùng gai bụng đục lỗ, chui nửa mình ra, lột vỏ nhộng để lại trên đầu ống hành để thành trùng (muỗi) bay thoát ra ngoài.

– Trưởng thành: Giống như muỗi nhà, muỗi hành sải cánh dài 3 – 5mm. Muỗi cái bụng màu đỏ nhạt, muỗi đực nhỏ hơn muỗi cái, màu nâu vàng, râu 10 đốt. Thành trùng vũ hóa vào ban đêm có thể bắt cặp ngay và đẻ trứng vài giờ sau đó. Con cái đẻ 100 – 200 trứng.

2. Đặc điểm sinh thái của muỗi hành

Muỗi hàng ban ngày thường đậu trên các khóm lúa gần mặt nước hay cỏ dại ở bờ ruộng. Thành trùng thường ăn sương đêm để sống, thích ánh sáng đèn và vào đèn nhiều vào những đêm trăng sáng. Sức bay yếu nên tầm gây hại hạn chế trong khu vực giới hạn.

Độ ẩm 85 – 95%, nhiệt độ 26-30 độ C là điều kiện thuận lợi cho muỗi hành phát triển. Ngày nắng yếu hoặc trời có mây âm u rất thuận lợi cho muỗi hành phát triển. Độ ẩm là yếu tố quan trọng làm tăng khả năng sinh sản của thành trùng và khả năng phát triển của ấu trùng.

Ấu trùng sẽ chết nếu không có những giọt sương đêm hoặc những giọt nước mưa giúp chúng bò dần xuống và chui vào đọt lúa.

Sự phát sinh với mật độ cao hay thấp của muỗi hành còn bị chi phối bởi một số thiên địch, đặc biệt là ong ký sinh. Những ruộng thường xuyên sử dụng thuốc trừ sâu, đặc biệt nhất là giai đoạn đầu của cây lúa làm tiêu diệt thiên địch làm muỗi hành sẽ bộc phát và gây hại mạnh hơn. 

3. Đặc điểm gây hại của muỗi hành trên cây lúa

Lúa là cây ký chủ chính, ngoài ra muỗi hành còn có ký chủ phụ là các loài cỏ hòa bản trong ruộng, bờ ruộng. Khi bị muỗi hành tấn công, cây lúa sẽ có một số biểu hiện sau:

• Cây lúa bị lùn: Cây lúa bị ảnh hưởng bởi muỗi hành thường phát triển thấp hơn so với cây lúa không bị tấn công.
• Đâm rất nhiều chồi: Muỗi hành đặc biệt thích đẻ trên cây lúa, gây ra sự gia tăng đột ngột trong số lượng chồi của cây.
• Phần thân hơi cứng: Thân cây lúa có thể trở nên cứng hơn so với bình thường do tác động của muỗi hành.
• Chiều ngang cây lúa nở to dần: Cây lúa có xu hướng trở nên to hơn theo sự tăng trưởng của ấu trùng muỗi hành bên trong.
• Lá lúa xanh thẫm, ngắn và dựng đứng: Lá cây lúa bị tác động bởi muỗi hành thường trở nên ngắn hơn và đứng thẳng. Chúng có màu xanh đậm hơn so với lá lúa bình thường.
• Có nhiều cọng lúa giống như cọng hành: Muỗi hành thường đẻ trứng trên bụi lúa. Từ đó gây ra sự xuất hiện của nhiều cọng lúa như cọng hành, làm cho cây lúa trông kỳ lạ.

4. Các biện pháp phòng tránh muỗi hành trên cây lúa

• Thực hiện công việc vệ sinh đồng ruộng bằng cách loại bỏ cỏ dại và cỏ bờ một cách triệt để.
• Sử dụng bẫy đèn để theo dõi sự xuất hiện của muỗi hành và thực hiện biện pháp phòng trừ đúng lúc. Phun thuốc ngay khi muỗi xuất hiện đầy đủ.
• Trong quá trình canh tác, hạn chế việc sạ và cấy cây quá dày. Đảm bảo cung cấp đủ lượng dinh dưỡng với tỷ lệ cân đối giữa phân N, Kali hay phốt pho. Đặc biệt là không nên bón thừa đạm trong giai đoạn đẻ nhánh của cây lúa.
• Bảo vệ thiên địch tự nhiên như ong ký sinh. Tránh sử dụng thuốc trừ sâu quá sớm, để duy trì môi trường cho các loài này phát triển và làm nhiệm vụ kiểm soát muỗi hành.
• Thường xuyên thăm đồng để kiểm tra. Nếu phát hiện có muỗi hành, có thể tháo nước phơi ruộng để hạn chế sự lây lan của chúng.

Trên đây là những thông tin chi tiết về quá trình sinh trưởng của muỗi hành cũng như một số biện pháp phòng trừ hữu hiệu trên đồng ruộng mà bà con có thể áp dụng. Chúc bà con canh tác tốt và có năng suất cao trong vụ mùa sắp tới.