TÌM HIỂU VÒNG ĐỜI CỦA BỌ RÙA

Bọ rùa hay cánh cam là một họ trong bộ cánh cứng thuộc lớp sâu bọ. Bọ rùa có trên 6000 loài khác nhau phân bố rộng khắp trên toàn thế giới, đặc biệt phong phú ở vùng nhiệt đới, trong đó có Việt Nam. Cùng tìm hiểu vòng đời của bọ rùa và cách chúng sinh trưởng, phát triển cùng bà con nông dân trong bài viết dưới đây.

Như chúng ta đã biết, một số bọ rùa được xem như loài thiên địch có ích giúp bà con nông dân diệt trừ và phòng sâu bệnh trên đồng ruộng. Nhưng bên cạnh đó cũng có một số loại bọ rùa tàn phá rau màu và gây thiệt hại lớn trên đồng ruộng. Vậy đâu là loại bọ rùa có lợi và đâu là loại bọ rùa có hại. Vòng đời sinh trưởng của chúng liệu có giống nhau?

1. ĐẶC ĐIỂM HÌNH THÁI CỦA BỌ RÙA

Bọ rùa có tên tiếng anh là Coccinellidae. Trên thế giới hiện nay, hầu hết bọ rùa đều sở hữu thân hình tròn trịa với 6 chiếc chân nhỏ, ngắn, mỗi chân có 4 đốt.

• Thân: Bọ rùa là loài bọ cánh cứng nhỏ, hình vòm, có sáu chân ngắn. Chúng có vỏ nhẵn, tròn và cánh ẩn bên dưới lớp vỏ bảo vệ bên ngoài, được gọi là elytra.
• Kích thước: Chúng thường có chiều dài từ 1/16 đến 3/8 inch.
• Màu sắc: Bọ rùa có thể có nhiều màu sắc tươi sáng như vàng, hồng, cam, đỏ hoặc đen và có thể có những đốm đặc biệt.

2. VÒNG ĐỜI SINH TRƯỞNG CỦA BỌ RÙA

Loài bọ rùa cái đẻ trứng ở mặt sau lá cây. Một bọ rùa đẻ 10-20 trứng một lần, một đời có thể đẻ đến mấy ngàn trứng. 

Trứng sau 1-2 tuần sẽ nở ra ấu trùng. Vừa nở, ấu trùng đã ăn ngay vỏ trứng và các trứng khác không nở được. Sau đó, nó đi tìm các con rệp vừng để ăn. Ấu trùng này mình đầy lông lá, một ngày ăn khoảng 10 con rệp, càng lớn nó càng ăn nhiều. Qua ba lần lột xác và hoá nhộng, trong khoảng 1-2 tháng là thành trùng. Trong thời gian này, tối thiểu nó ăn tới hơn 1000 con rệp.

Trứng

Trứng hình bầu dục màu vàng, dài khoảng 1 đến 1,5 mm và bám chặt ở mặt ngoài lá cây. Vòng đời bắt đầu khi một con bọ rùa cái đẻ từng chùm từ mười đến 50 trứng ở mặt dưới của lá. Những quả trứng này nở trong vòng ba đến mười ngày, tùy thuộc vào nhiệt độ.

Ấu trùng

Sau khi nở, ấu trùng bắt đầu ăn ngay lập tức. Giai đoạn này kéo dài từ hai đến bốn tuần, trong thời gian đó chúng lột xác nhiều lần khi lớn lên. Ấu trùng bám vào lá hoặc bề mặt để hóa nhộng (biến thái) và chuyển thành con trưởng thành.

Nhộng

Trong giai đoạn này, nhộng vẫn nằm im và bám vào lá hoặc bề mặt khác. Nó đang trong quá trình biến đổi thành con trưởng thành, kéo dài khoảng bảy đến 15 ngày.

Trưởng thành

Những con trưởng thành mới xuất hiện có bộ xương ngoài mềm và có vẻ nhợt nhạt. Chúng nhanh chóng cứng lại và phát triển màu sắc tươi sáng đặc trưng của bọ rùa.

3. PHÂN BIỆT BỌ RÙA CÓ LỢI VÀ BỌ RÙA CÓ HẠI

3.1 Bọ rùa có lợi

Bọ rùa là một dạng kiểm soát dịch hại tự nhiên, có khả năng ăn hàng ngàn loài ký sinh thực vật trong suốt cuộc đời của chúng! Một con bọ rùa có thể ăn tới 5.000 con rệp trong suốt cuộc đời của nó! Đây là lý do tại sao nhiều người làm vườn và nông dân mua bọ rùa sống theo gói để đặt trên hoặc xung quanh cây trồng của họ và giúp giảm ký sinh trùng có hại.

Đặc điểm hình thái

• Ấu trùng của chúng có hình tròn, kích cỡ khá lớn
• Thường có màu sắc sặc sỡ, mang màu đỏ, cánh bóng vì ăn thịt (rệp) nhiều.
• Có ít chấm trên thân, hoặc vài khoang đen
• Bọ rùa bám trên mặt sau lá chuyên ăn các loài sâu rầy, sâu non là một loài thiên địch
• Một số bọ rùa có ích nổi bật: Bọ rùa vàng, Bọ rùa đỏ,…

Cách thu hút bọ rùa có lợi

Bọ rùa cũng ăn phấn hoa của một vài loại cây, vì vậy nếu bạn muốn thu hút chúng hãy tiến hành trồng những loại cây như: hoa tỏi, chi mỏ hạt, thì là, thanh cúc, cúc tâm tư, hoa tuyết cầu, ngò ta, ngò tây,….

Các loại cây trồng khác có thể thu hút bọ rùa như: thì là, bồ công anh, cây cứu ngài lưỡi chó (cúc ngài), dương kỳ thảo, cỏ giáp trạng, hoa nhái, bạc hà….

3.2 Bọ rùa có hại

Bọ rùa hoạt động mạnh nhất từ ​​đầu mùa xuân đến cuối mùa thu, đạt đỉnh vào mùa hè và dành mùa đông ở trạng thái ngủ đông. Chúng thường tụ tập thành từng nhóm để giữ ấm. Bởi vậy các biện pháp kiểm soát dịch hại bọ rùa thường được triển khai mạnh vào cuối xuân đầu hè.

Đặc điểm hình thái

• Màu sắc nhạt hơn, thường là màu cam, cánh hơi nhám nếu sờ vào cánh sẽ thấy rõ, vì ăn rau nhiều.
• Thường có nhiều chấm đen nhỏ trên thân, khoảng 28 chấm.
• Bọ cánh cam có hại ăn lá cây chừa lại gân lá, gây hại cho bầu bí, lúa, khoai, ngoài ra chúng còn ăn ngọn cây và các loại quả của sầu riêng, dưa leo, cà chua,…

Các biện pháp phòng trừ

• Bà con nên chủ động trồng xen canh với cây họ hoa thập tự.
• Nhặt bỏ lá bị hại và lá có nhộng bám, bắt giết bọ non và bọ trưởng thành.
• Vệ sinh đồng ruộng, tiêu diệt ký chủ phụ, thu dọn tàn dư thực vật, phơi và đốt bỏ trước khi bắt đầu vụ mùa mới.
• Khi cần thiết có thể dùng thuốc để phun trừ. Lưu ý nên tuân thủ theo quy định an toàn thực vật và tránh lạm dụng thuốc khi dùng.

Hy vọng rằng với những thông tin chi tiết về loài bọ rùa đã giúp ích nhiều cho bà con trong công tác phòng chống dịch bệnh trên đồng ruộng. Chúc bà con canh tác tốt và đạt năng suất cây trồng cao.