TÌM HIỂU VÒNG ĐỜI CỦA DÒI ĐỤC LÁ VÀ BIỆN PHÁP KIỂM SOÁT TRÊN ĐỒNG RUỘNG

Dòi đục lá hay còn gọi là ruồi đục lá, sâu vẽ bùa là loài đa thực, phổ ký chủ rộng, gây hại trên nhiều loài cây trồng như: cần tây, cà chua, hành lá, bầu bí, đậu cô ve, đậu đũa, mướp, dưa hấu,… Dòi đục lá gây hại nặng làm giảm năng suất, chất lượng sản phẩm nông sản nghiêm trọng. Vậy vòng đời của dòi đục lá diễn ra như thế nào? Nên áp dụng các biện pháp kiểm soát nào để phát huy hiệu quả?

1. ĐẶC ĐIỂM HÌNH THÁI VÀ VÒNG ĐỜI SINH TRƯỞNG CỦA DÒI ĐỤC LÁ

Một vòng đời sinh trưởng của dòi đục lá diễn ra khoảng 18 – 27 ngày. Trong đó: Giai đoạn trứng: 2 – 5 ngày; ấu trùng: 10 – 12 ngày; nhộng: 5 – 7 ngày; trưởng thành (ruồi): 1 – 3 ngày.

Trứng 

Trứng có hình bầu dục. Lúc mới đẻ có màu trắng sữa, sau đó chuyển dần sang màu trắng đục. Trứng nằm gọn trong vết châm của ruồi cái trên lá. Trứng được đẻ ngay dưới bề mặt lá; thời gian nở từ 2 – 5 ngày tùy theo nhiệt độ.

Ấu trùng (sâu non hay dòi) 

Sâu non không chân, móc miệng hình chữ Y rất linh hoạt, có 3 tuổi. Mới đầu cơ thể có màu trắng trong, tuổi 2 có màu vàng nhạt, tuổi 3 có màu vàng rơm. Thời gian phát triển của sâu non cũng phụ thuộc vào nhiệt độ và cây ký chủ. Thời gian của ấu trùng từ 10 – 12 ngày (3 – 4 ngày một tuổi).

Nhộng

Dòi khi đẫy sức sẽ khoét một khe hình bán nguyệt phía cuối đường đục ở mặt trên lá bị hại; sau đó chui ra khỏi lá, hóa nhộng trên mặt lá hay trên các bộ phận khác của cây (dính trên lá chỗ cuối đường đục) hoặc buông mình xuống đất làm nhộng. Nhộng hình bầu dục, hơi dẹt, màu nâu đỏ. Sự hóa trưởng thành sẽ thay đổi tùy theo mùa và nhiệt độ. Cụ thể là từ 5 – 7 ngày

Trưởng thành (ruồi)

Trưởng thành là một loại dòi rất nhỏ với 2 màu chủ đạo là vàng và đen: Mảnh lưng giữa màu đen bóng; khu trán, đốt râu thứ ba và phiến mai có màu vàng; ngực giữa và bụng có màu đen. Con cái lớn hơn con đực. 

2. TẬP TÍNH SỐNG VÀ ĐẶC ĐIỂM GÂY HẠI 

Cả trưởng thành (ruồi) và ấu trùng sâu non (dòi) đều gây hại, nặng nhất vẫn là giai đoạn sâu non (dòi / sâu vẽ bùa).

Dòi đục lá ăn nhu mô để lại 2 lớp biểu bì tạo thành các đường đục ngoằn ngoèo phía dưới lớp biểu bì mặt trên của lá, giống như đường đục của sâu vẽ bùa hại trên cây cam, quýt. Ngoài ra vết thương của lá dòi đục sẽ tạo điều kiện cho nấm và vi khuẩn xâm nhập phát sinh và phát triển gây hại làm rụng lá, chết cây.

Dòi (sâu) thường gây thành dịch hại vào đầu mùa khô, thường từ giai đoạn cây có lá bánh tẻ trở đi, đây là giai đoạn hoạt động quang hợp của lá rất mạnh, vì thế nếu không phát hiện sớm và có biện pháp diệt trừ kịp thời thì chỉ khoảng 5-7 ngày sau là cây đã mất sức rất nặng, ảnh hưởng rất nhiều đến năng suất.

Ruồi gây hại quanh năm, từ khi cây con đến khi thu hoạch, tỷ lệ lá bị hại tăng dần và đạt gần 90 – 100 % vào thời kỳ cuối. Tháng 12, 1, 2, 6 và 7 tỷ lệ hại thấp hơn các tháng khác (do nhiệt độ thấp vào mùa đông và quá cao vào mùa hè so với nhu cầu sinh thái loài này).

3. CÁC BIỆN PHÁP KIỂM SOÁT DÒI ĐỤC LÁ TRÊN ĐỒNG RUỘNG

Dòi đục lá đục ăn mô lá làm giảm khả năng quang hợp, làm cho cây cằn vàng, cằn cỗi, lá rụng sớm dẫn đến làm giảm năng suất, chất lượng sản phẩm. Bởi vậy việc phát hiện sớm và thực hiện các biện pháp kiểm soát phòng ngừa là vô cùng cần thiết để bảo vệ cây trồng và năng suất mùa vụ.

•  Bà con nên áp dụng quy trình IPM trên cây trồng: Trồng đúng thời vụ, luân canh với cây lúa nước, bón phân cân đối, giữ đủ ẩm.
•  Cắt tỉa, tiêu hủy các lá bị ruồi hại nặng, tránh đem đi ủ vì ủ ruồi có cơ hội phát sinh tiếp. Tiêu hủy tàn dư vụ trước trước khi bắt đầu canh tác vụ mới.
•  Bảo vệ và sử dụng ong ký sinh sâu non và nhộng ruồi đục lá.
•  Sử dụng bẫy dính màu vàng để bắt trưởng thành.
•  Trường hợp ruộng bị hại nặng có thể sử dụng một trong các loại thuốc hóa học để phun trừ.

Trên đây là những chia sẻ về dòi đục lá. Hy vọng đã cung cấp cho bà con nhiều thông tin hữu ích. Chúc bà con canh tác tốt, mùa màng bội thu.